Trước những hạn chế của mạng lưới an sinh và sự thay đổi trong mô hình gia đình truyền thống, nhiều người Việt trung niên hiện nay đang chủ động xây dựng “dự án tuổi già” từ khi còn sung sức. Thay vì dựa dẫm vào con cái theo tư duy “trẻ cậy cha, già cậy con”, họ chọn cách tự lập tài chính và chăm sóc sức khỏe để đảm bảo những năm tháng xế chiều được an yên.
Thay đổi tư duy: Từ “phụ thuộc” sang “tự chủ”
Điển hình là anh Lê Văn Bảo (54 tuổi, Hải Phòng). Từ nhiều năm trước, anh đã xây dựng lộ trình tài chính và sức khỏe rõ ràng. Ở tuổi 50, anh quyết định nghỉ hưu sớm, ưu tiên chăm sóc bản thân và gia đình thay vì áp lực tích lũy cho con. Anh kiên quyết giữ khoản tiết kiệm dưỡng già, chỉ hỗ trợ con cái một phần nền tảng khi đi học, với quan niệm: “Bán nhà, dồn hết tiền cho con là sai lầm”.
Quan điểm này không còn đơn độc mà đã trở thành một chuyển động âm thầm. Theo các báo cáo từ Manulife và Prudential, thế hệ trung niên hiện nay ưu tiên sự độc lập tài chính và lối sống khỏe mạnh. Với làn sóng nghỉ hưu lớn nhất lịch sử sắp diễn ra khi thế hệ sinh cuối thập niên 60 – đầu 70 bước vào tuổi hưu, việc tự chủ trở thành yếu tố sống còn.
Những “trụ cột” cho một tuổi già an yên
Các chuyên gia, như GS. TS. Giang Thanh Long (Đại học Kinh tế Quốc dân), nhấn mạnh rằng người Việt đang đứng trước thách thức sống thọ nhưng không sống khỏe. Dữ liệu cho thấy người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh nền, tạo gánh nặng lớn cho thế hệ “bánh mì kẹp”. Để thay đổi, cần xây dựng chiến lược dài hạn dựa trên 5 trụ cột chính: tài chính ổn định, sức khỏe tốt, môi trường sống phù hợp, mối quan hệ xã hội và không ngừng học tập.
Nhiều người Việt đã bắt đầu hành động cụ thể:
- Thiết lập ranh giới tài chính: Nhiều bậc phụ huynh từ chối hỗ trợ con tiền mua nhà để bảo toàn quỹ dưỡng già, giúp cả hai thế hệ giảm áp lực phụng dưỡng.
- Thay đổi không gian sống: Xu hướng rời phố về những vùng quê, miền biển (như chị Trương Thủy tại Nha Trang) để tìm kiếm cộng đồng và lối sống lành mạnh đang gia tăng.
- Chuẩn bị dịch vụ chăm sóc: Không ít người (như anh Minh Khang, 44 tuổi) đã chủ động mua bảo hiểm y tế và tích lũy quỹ để chi trả cho các dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp trong tương lai, nhằm giải phóng con cái khỏi trách nhiệm chăm sóc cha mẹ khi ốm đau.
Hướng tới hệ thống an sinh đa tầng
Ở góc độ vĩ mô, chuyên gia ILO André Gama cho rằng Việt Nam cần xây dựng hệ thống hưu trí đa tầng, mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội và có chính sách chăm sóc dài hạn bài bản. Dù vậy, tự thân mỗi cá nhân vẫn đóng vai trò quyết định trong việc định hình chất lượng cuộc sống xế chiều. Như anh Lê Văn Bảo đã đúc kết: “Nếu cần chăm sóc đặc biệt, tôi sẽ dùng quỹ riêng thuê dịch vụ chuyên nghiệp, quyết không trở thành gánh nặng của các con”.
